Dr Slađana Prodanović Janjić: Čuvajte zdravlje, prepoznajte simptome i javite se ljekaru na vrijeme

Svjetski dan borbe protiv limfoma ustanovljen je 2004. godine od strane Svjetske mreže udruženja pacijenata sa limfomima, a sa ciljem da se poveća nivo svjesti i znanja javnosti o limfomima i njihovim simptomima. 

Povodom Svetskog dana limfoma, na ovu temu razgovarali smo sa dr Slađanom Prodanović Janjić, specijalistom interne medicine – onkologom, koja je dala odgovore na najvažnija pitanja kada je ovo oboljenje u pitanju.

Šta su limfomi ?

Limfomi su maligne bolesti koje počinju u limfatičnom sistemu koji je nosilac imuniteta našeg organizma. Bolest može pogađati i djecu i odrasle.

Postoji više od 90 vrsta limfoma, a dvije glavne kategorije su: Hodgkinov (naziva se i Hodgkinova bolest ) i Ne-Hodgkinov limfom (Non Hodgkinov limfom – NHL).

Oko 11% bolesnika oboljeva od Hodgkinove bolesti, dok preostali, veći broj pacijenata boluje od Non Hodgkinskih limfoma.

Ova maligna oboljenja se obično javlja uvećanjem jednog ili više limfnih čvorova, nastalih uslijed nakupljanja malignih limfocita u njima. Limfomi se mogu javiti i u ostalim organima (najčešće u koštanoj srži, slezini i jetri), jer limfociti kruže po cijelom organizmu

Simptomi limfoma :

Najtipičniji znak limfoma predstavlja uvećanje limfnih čvorova, koje se naziva i limfadenopatija. Uvećani limfni čvorovi u limfomima su obično BEZBOLNI, neprekidno rastu, odnosno ne smanjuju se na terapiju koju najčešće rutinski uključuje ljekar opšte prakse (antibiotici).

Treba imati na umu da nije baš svaka limfadenopatija znak limfoma. Limfni čvorovi mogu narasti i u stanjima infekcije odnosno bilo kakvog zapaljenja. U tim stanjima je limfadenopatija znak ubrzane proizvodnje imunih ćelija-limfocita. Međutim, ukoliko se limfadenopatija ne može objasniti skorašnjim infekcijama ili još uvek aktivnim virusnim, ili bakterijskim oboljenjem, treba razmotriti i prisustvo drugih simptoma kao što su:

– Zamor (koji se ne može objasniti premorom u kući na poslu ili psihičkim razlozima)

– Povišenje telesne temperature

– Noćno znojenje

– Svrab po koži,

– Gubitak apetita

– Gubitak težine (koji se ne može objasniti dijetom ili povećanim telesnim aktivnostima).

Dijagnoza limfoma :

Dijagnoza limfoma nije moguća bez prethodnog hiruškog vađenja dijela ili cijelog limfnog čvora (biopsija ili ekstirpacija limfnog čvora) nakon čega je obavezno da bioptirani materijal pregleda patolog.

Većina drugih pretraga krvi ( krvna slika, laboratorijske analize među kojima su poželjne i sedimentacija, Fibrinogen, C-reaktivni protein, Beta 2 mikroglobulin, nivo serumske Laktat Dehidrogenaze, testovi jetrine i burežne funkcije) , rentgenski i ultrazvučni pregledi, kompjuterizovana tomografija (CT) ,magnetna rezonanca (MRI), ili PET CT scan, nisu u stanju da postave dijagnozu, ali su značajni za određivanje STADIJUMA bolesti.

Patohistološku dijagnozu limfoma ponekad nije lako postaviti bez imunohistohemije odnosno imunofenotipizacije. Ona podrazumijeva specifičnu metodu detekcije pojedinih molekula u malignoj ćeliji na osnovu kojih se dobijaju informacije o njenom porijeklu, vrsti, stepenu genetskog oštećenja, ,a koje su neophodne za postavljanje dijagnoze limfoma.

Prepoznavanje podtipova NHL-a pri postavljanju dijagnoze je važno, jer različiti podtipovi pokazuju različiti tok bolesti, što znači da mogu zahtijevati različit pristup liječenju.

Većina dijagnostikovanih limfoma su Ne-Hodgkinovi limfomi. Prema kliničkom toku bolesti limfomi se mogu podijeliti na indolentne i agresivne. Indolentni limfomi sporo napreduju i sa njima pacijenti mogu živjeti godinama, ponekad i bez liječenja.

Agresivni limfomi su tipične zloćudne bolesti, karakterizirane progresivnim napredovanjem koje zahtijevaju trenutni tretman.

Hodgkinov limfom prema kliničkom toku odgovara agresivnom limfomu.

Dva najčešća NHL-a su difuzni limfom velikih B‑ćelija (DLBCL) i folikularni limfom (FL). DLBCL pripada skupini agresivnih, brzorastućih limfoma, dok je FL indolenti, spororastući limfom, kod kojeg se simptomi se često pojavljuju postepeno, te mogu duži period biti neprimjećeni, s toga se ovaj limfom često dijagnostikuje u poodmakloj fazi bolesti.

Terapija ( Tretman ):

Pristup tretmanu NHL-a zavisi od podtipa limfoma, vrste zahvaćenih limfocita, stadijuma u kojem se bolest nalazi, starosti pacijenta, prisutnosti simptoma bolesti, kao i zahvaćenosti drugih organa (mimo limfnih čvorova), i uključuje više mogućnosti:

1) Strategiju „Posmatraj i čekaj“ (Watch & Wait) – bez aktivnog liječenja, samo praćenje tj.kontrole

2) Terapiju zračenjem –ili radioterapiju, koja predstavlja upotrebu energije X-zraka za ubijanje malignih ćelija.

3) Hemioterapiju – hemioterapijski lijekovi (citostatici) ubijaju maligne ćelije na taj način što spečavaju njihovu diobu i rast.

4) Imunoterapiju , poznatu i kao “ciljanu terapiju” ili “biološku terapiju” – monoklonalna antitijela

5) Radioimunoterapiju – ništavanje malignih ćelija se postiže kombinacijom zračenja i imunoterapije.

6) Transplantacija – autologna ili alogena krvotvornih matičnih ćelija. Kod autologne transplantacije krvotvorne matične ćelije prikupljaju se iz periferne krvi samog pacijenta prije primanja visokih doza hemioterapije, pohranjuju i zamrzavaju se, te se vraćaju ponovno pacijentu nakon što primi visoke doze hemioterapije. Da bi se koristile vlastite matične ćelije, koštana srž prije uzimanja ćelija ne smije biti infiltrirana limfomom. Kod alogene transplantacije uništena koštana srž se zamjenjuje ćelijama krvne loze dobijenim od podudarnog davaoca, istakla je dr Prodanović.

Ona je poručila: “Čuvajte svoje zdravlje, prepoznajte simptome i javite se ljekaru na vrijeme”.

(Bolnica Zvornik)