Mihajlo Pupin: Put od banatskog pašnjaka do vrhova svjetske nauke i diplomatije
Srpski naučnik Mihajlo Pupin /1854-1935/ napravio je 7. februara 1896. godine prvi rendgenogram u istoriji medicine, zahvaljujući kojem je izveden i prvi hirurški zahvat uz pomoć rendgenskog snimka.
Ovaj srpski naučnik je svojim najvećim otkrićem – samoindukcionim kalemovima /Pupinovi kalemovi/ omogućio prenos telefonskih razgovora na veliku daljinu.
Pupin je otkrio i sekundarne radijacije rendgenskih zraka, elektromagnetne detektore i napisao univerzitetski udžbenik termodinamike.
Za naučni rad 1920. godine odlikovan je Edisonovom medaljom.
Pupin je 1924. godine dobio Pulicerovu nagradu za knjigu o svom životu “Od pašnjaka do naučenjaka”, a njegovo ime nose laboratorije fizike Univerziteta Kolumbija.
Kraljevina Srbija imenovala je 1912. godine Pupina za počasnog konzula u SAD.
On je ovu dužnost obavljao sve do 1920. godine i na toj poziciji mnogo doprinio uspostavljanju međudržavnih i širih društvenih odnosa između Kraljevine Srbije, kasnije Kraljevine Jugoslavije, i SAD.
Pupin je, po završetku Prvog svjetskog rata, kao tada već poznati i priznati naučnik, ali i politički uticajna figura u Americi, uticao na konačne odluke Pariske mirovne konferencije, kada je odlučivano o određivanju granica buduće Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Mihajlo Pupin je rođen 9. oktobra 1854. u selu Idvor, opština Kovačica, u Banatu. Otac Konstantin (Kosta) i majka Olimpijada, zemljoradnici, imali su desetoro dece, 5 sinova i 5 kćeri.
Nakon završene osnovne i, delimično, srednje škole u jesen 1872. pošao je na školovanje u Prag, u Češku gde je nastavio šesti razred i prvi semestar sedmog razreda realke. Učio je vrlo neuredno zbog učešċa u sukobima češke i nemačke omladine i tugovanja za zavičajem. U svojoj 20-toj godini odlazi u SAD.
Pupin je prvih pet godina po dolasku u SAD živeo veoma teško. Radio je kao fizički radnik, istovremeno pohađajući Kuperovu večernju školu. U jesen 1879. godine položio je prijemni ispit na Kolumbija-koledžu u Njujorku. Kao primeran učenik oslobodjen je plaćanja školarine, a već na kraju prve godine dobio je dve novčane nagrade (iz grčkog i matematike). Uglavnom se izdržavao prihodima od podučavanja slabijih učenika i fizičkog rada.
Po završetku školovanja 1883. godine dobio je diplomu prvog akademskog stepena Bachelor of Arts, a dan pre toga primio je američko državljanstvo. Dobio je odmah stipendiju, kao odličan student, za studije matematike i fizike u Kembridžu u Velikoj Britaniji (1883-1885), a zatim u Berlinu (1885-1889), gde je doktorirao iz oblasti fizičke hemije, sa temom: „Osmotički pritisak i njegov odnos prema slobodnoj energiji“.
Svoju nastavničku karijeru i naučnu delatnost započeo je 1889. godine kao nastavnik fizičke matematike u odeljenju za elektrotehniku na Kolumbija univerzitetu u Njujorku, gde je punih četrdeset godina radio kao nastavnik i profesor. Patentirao je 34 pronalaska.
Pupin je bio i uspešan pisac. Za svoje autobiografsko delo „Sa pašnjaka do naučenjaka“ (naslov u originalu: „From Immigrant to Inventor“), objavljeno 1923. godine, godinu dana kasnije 1924. godine dobio je Pulicerovu nagradu.
Nikada nije zaboravio i nije se odrekao starog zavičaja i pomagao je i Idvor i Srbiju i Jugoslaviju na sve moguće načine.
Pupin je bio oženjen Amerikankom Sarom Katarinom Džekson iz Njujorka. Imao je sa njom ćerku Varvaru, udatu Smit.
Umro je 12. marta 1935. u Njujorku i sahranjen na groblju Vudlaun u Bronksu.
